Ukrayna Savaşı: Hangi din ve hangi Tanrı, hangi tarafta?

Rusyanın Ukraynayı işgalinin politik ve askeri gündeminin gölgesinde kalsa bile bu savaş, dinlerin ve Tanrılarında yakından ilgi gösterdiği bir uluslararası kriz.

Savaşın ilk anından itibaren o yüzden çeşitli din ve mezheplerin temsilcileri, hızla pozisyonlarını belirledi. Her din, kendi ‘Tanrı’sının razı olacağı askeri ve siyasi pozisyonu ilan etti.

Rus Ortodoks Kilisesi Patriği Kirill, Rusyanın Ukraynayı işgalini kutsadı, yaptığı açıklamada savaşta girilen sürecin salt fiziki değil, aynı zamanda metafizik bir evre olduğunu söyledi.

El Cezireye açıklama yapan ve Münster Üniversitesinde Doğu Kiliseleri konusunda uzman olan Thomas Bremere göre, Patrik Kirillin bu yaklaşımının arkasında Ortodokslar ve Batı Avrupa arasında var olduğuna inandığı manevi fark.

Patrik Kirill, bilindiği üzere 2012 yılında Putinin seçim zaferi için Tanrı’nın mucizesidemişti.

Patrikten anladığımız şu: Rus Ortodoks kilisesinin ‘Tanrı’sı Putini destekliyor, Ukraynanın işgalini ruhani bir misyon olarak kabul ediyor.

Aksine Ukrayna Ortodoks Kilisesi, Rusyanın işgaline karşı direnişe bizzat örgütlenerek katılıyor. Hatta bu ülkede biri Rusya Patrikhanesine, diğeri Fener Ekümenik Patrikhanesine bağlı iki Ortodoks kilise var.

Rusya Patrikhanesine bağlı olan Ortodoks kilise de işgale karşı açıklama yaptı.

Ortodoks dünya açısından Fener Ekümenik Patrikhanesinin tutumu önemli. Çünkü, Ukrayna Ortodokslarının hangi Patriklik etrafında kalacağı konusunda Istanbul ve Moskova Patrikhaneleri arasında bir süredir rekabet yaşanıyor.

Nitekim, yukarıda bahsettiğim iki Ukrayna Ortodoks Kilisesinin biri İstanbula diğeri Moskovaya bağlı.

Peki, Fener Ekümenik Patriği Bartholomoes nasıl bir pozisyon aldı?

Bu konu fevkalade önemli, çünkü Moskova Patrikliğinin savaşta aldığı tutum bazı diğer kiliselerin kime bağlı olunacağı” konusundaki fikrini etkilemektedir.

Örneğin BBCnin haberine göre Moskova Patriği Kirillin Putin yanlısı tavrından rahatsız olan Hollanda Ortodoks Kilisesi, Fener Ekümenik Patrikhanesine bağlanma kararını uygulamak için cemaatine tavsiyede bulunmuş.

Fener Ekümenik Patriği Bartholomeosun konu hakkındaki tutumuna bakınca Rusyaya eleştirel olmakla birlikte bir tür dengeci tavır da görüyoruz.

Ekümenik Patrike göre dünya Rusyaya karşı”. Ve yeni bir Soğuk Savaş ihtimali var. Savaş devam ederken Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski ile de bir telefon görüşmesi yapan Patrik, Rusya hakkında son derece dengeli bir dil kullanıyor.

Bazı diğer Ortodoks kiliselerin Moskovadan kopması için ne seviniyoruz ne sevinmiyoruz” ya dabazı Rus dostlarımızı üzdük” gibi açıklamalar yapan Patrik, vaziyete göre zaten kendi lehine oluşan dinamikleri görerek fazladan risk alacak açıklamalardan kaçınıyor.

Peki, Müslümanlara gelince durum nasıl?

Ukrayna Müftüsü olarak tanımlanabilecek Said İsmagilov askeri kıyafetlerini giyerek Rusyaya karşı savaşta yerini aldı. Ajanslara yansıyan bir fotoğrafta İsmagilovu askeri kıyafette hutbe verirken gördük.

Elbette bunlar dinsel açıdan güçlü mesajlar veren motifler.

Buna karşı ise Rusyadaki Müslüman müftüleri görüyoruz. Aydınlıktan aldığımız habere göre Rusya Müftüleri Ukraynanın işgali, bu müftülere göre, saldırgan tarafı zorla barışa zorlamak ilkesinceolduğu için Kurana ve sünnete tam uygun.

İçinde Başkurtistan, Tataristan ve Rusya Yüksek Müftüsü olan kişilerin imzaladığı bir beyannameyi aktaran Aydınlık, haberi Rus Müftülerden Ukraynaya operasyona destek” başlığı ile vermiş.

Yine aynı çizgideki müftülerden birisi de Çeçenya Müftüsü.

Müftü Mezhiev yaptığı açıklamada Rusyanın Ukrayna işgalini cihatolarak ilan etti. Müftü’ye göre bu savaş’ Allah yolunda verilmektedir ve ‘ölenler hiç şüphesiz şehit olacaklardır.

Doğal olarak insanın aklına Türkiye Diyanet İşleri Başkanı’nın tutumu geliyor.

Başkan Erbaş’a göre Ukrayna savaşı “Batı’nın ikiyüzlülüğünü” gösterdi.

Avrupanın ortasında Boşnak katliamına sessiz kalan Avrupanın bugün aklının başınagelmesi Erbaş’a göre bu ikiyüzlülüğün yansıması.

Başka bir açıklamasında ise Erbaş, Ukraynadaki çocukların yaşadığı sıkıntıların altını çizdikten sonra Bir kez daha altını çizerek ifade edeyim ki, bizler kim tarafından yapılırsa yapılsın ve kime karşı işlenirse işlensin, her türlü zulmün ve haksızlığın karşısındayız” dedi.

Ancak Erbaş’ın açıklamaları ‘Bunu kime diyorsun?noktasında hep muğlak.

Vaziyete göre Türkiyenin Ukrayna konusundaki dengecilik siyasetini, Diyanet de benimsemiş gibi.

Farklı din ve mezhep temsilcilerinin Rusyanın Ukrayna işgali konusunda tutumları bize ne söylüyor?

Özetleyelim.

  • Bir devlet ile organik bağı olan dini temsilciler, devletlerinin borazanlığını yapmaktadır. İnsan, dini temsilcilerinin (yani patriklerin, müftülerin) savaşla ilgili kanaatinin bağlı oldukları Dış İşleri Bakanlığınca yapıldığı izlenimine kapılıyor.
  • Dolayısı ile bir savaşta din insanların aralarındaki politik ayrımları aşabilecek kapasite ortaya koyamadığı için katkı verememekte, aksine savaşın tarafı olmaktadır.
  • Teolojik düzeyde evrensel tanımlansa bile her milletin ‘Tanrı’sı kendi ‘Tanrı’sıdır. Yereldir, millidir. Rusların ‘Tanrı’sı ‘Rus, Mısırlıların ‘Tanrı’sı ‘Mısırlıdır.
Bu blok bozuk ya da eksik. Eksik içeriğe sahip olabilir ya da orijinal modülü etkinleştirmeniz gerekebilir.