Koronasız ilk çeyrekte büyüme hedefleri tutmadı: ‘Asıl sınav şimdi başlıyor’

Dünyayı sarsan koronavirüs salgını nedeniyle küresel ekonomide karamsar bir tablo bekleniyor. Salgın öncesi ekonomik kriz içerisinde olan Türkiye için bu tablo daha yıkıcı bir süreci gösteriyor. 

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye’nin 2020 yılı birinci çeyrek büyüme rakamlarını açıkladı. Koronavirüsün etkilerinin henüz hissedilmediği ocak-şubat-mart dönemini kapsayan rakamlara göre Türkiye ilk çeyrekte yüzde 4,5 oranında büyüdü. Ancak bu oran beklentilerin altında kaldı. Beklentiler yüzde 5,2 yönündeydi.

Yüksek işsizlik, yüksek döviz kuru, yüksek enflasyon, eriyen Merkez Bankası rezervleri, yabancı merkez bankaları ile swap hattı kurma talepleri ve kapanan kapılar… Türkiye’nin koronavirüsün etkisiyle ekonomide yaşayacağı boyut tartışılırken, korona öncesi açıklanan ilk çeyrek büyüme rakamlarında hedeflerin tutmaması ise yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi.

Virüsün etkilerinin henüz ekonomiye yansımadığı bir dönemde, GSYH'nin beklentilerin altında olması dikkat çekti. 

Ekonomi uzmanları beklentilerin altına kalan büyüme rakamlarını değerlendirdi. Uzmanlara göre Türkiye’nin ikinci çeyrekte küçülmesi kaçınılmaz. 

Ekonomist Evren Devrim Zelyut da yüzde 4,5 büyümenin yatırım yapmadan sadece devlet ve hane halkı harcamasıyla gerçekleştiğine dikkat çekti. Zelyut’a göre ikinci çeyrek koronavirüsün etkisiyle çift haneli küçülmeyi getirecek.

Zelyut şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu filmi 2017'de de izledim. Büyüme 2020 birinci çeyrek yüzde 4,5 arttı ancak bu rakam yatırım yapmadan sadece devlet ve hane halkı harcaması ile gerçekleşti. Tüketim artı yatırım ise net eksi olmuş! İkinci çeyrek 'virüs' ile çift hane küçülmeyi getirecek, yatırım olmadan büyümeye çalışmak zor!”

e

Ekonomist Prof. Dr. Emre Alkin, “Büyüme rakamları pozitif gelecek. Ancak bunun iki sebebi var: Geçen yılın aynı döneminde büyüme rakamı oldukça kötüydü. Bir de Covid-19 etkisi mart ayının ortasında başladı. Dolayısıyla pozitif çıktı diye aşırı sevinç hallerine girmeyelim. Asıl sınav bundan sonra başlıyor” dedi. Alkin, büyüme rakamlarının açıklanmasının ardından “Aynen de böyle oldu… Yüzde 4.5” diyerek değerlendirmesini yeniden paylaştı.

Ekonomi uzmanı Atilla Yeşilada da büyüme rakamlarının beklentilerin altında kaldığını söyledi ve “Demek ki o kadar kredi, teşvik ve bütçe harcaması boşa gitmiş” dedi.

İktisatçı Mustafa Sönmez de “Beklediğimden düşük geldi; birinci çeyrek büyüme; yüzde 6 yerine yüzde 4,5. Demek ki pandemi ayı martta sert duruş oldu. İkinci çeyrekte yüzde 20’ye yakın küçülme kaçınılmaz” ifadelerini kullandı.

Sönmez daha önce büyüme beklentisi için şunları söylemişti:

“Pandemi öncesi ocak, şubat  ile pandeminin etkisine giren martı içeren bu çeyrekte ilk iki ay ucuz kredi ile tüketim canlanmıştı, mart ortasında daralma geldi. 2019 ilk çeyreğinde küçülme yüzde 2.6 idi. Bunun da baz etkisiyle birinci çeyrek büyüme yüzde 6-7’yi bulur.”

işsi

Ekonomist Oğuz Demir de şunları söyledi:

“TÜİK'in ekonomide yüzde 4,5 büyüme hesapladığı, işlerin görece iyi gittiği ocak ve şubat ayları için; TÜİK'in Ocak işsizlik oranı yüzde 13.8, işsiz sayısı 4.36 milyon şubat işsizlik oranı yüzde 13.6, işsiz sayısı 4.22 milyon! İşler iyiyken durum bu ise siz bir de marttan sonrasını düşünün!”

Ekonomi yazarı Fatih Sezer de, “2020’nin ilk çeyreğinde ekonomi yüzde 4,5 büyümüş. Son 12 aylık GSYH 758 milyar dolar oldu. Büyüme verisinin kötü tarafı yatırımlar yedi çeyrektir azalıyor. Dış ticaret üç çeyrektir büyümeyi aşağı çekiyor. Büyümeyi sağlayanlar özel ve kamu tüketimi. Bu durum sürdürülebilir değil” değerlendirmesinde bulundu.

f

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch kısa bir süre önce koronavirüsün etkileri nedeniyle küresel ekonomik tahminlerini güncellemişti.. Fitch, daha önce Türkiye’nin 2020 yılı için daralma tahminini yüzde 2 olarak belirlerken, bu rakamı yüzde 3’e çıkarmıştı.

a

(Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak)

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, "(Covid-19) Bu krize rağmen, yüzde 5-10 küçülme değil, inşallah pozitif bir büyüme ile bu yılı kapatacağımızı düşünüyoruz" demişti.

Büyüme beklentilerine ilişkin dün açıklamalarda bulunan Albayrak, şunları söylemişti:

"Büyüme beklentilerine ilişkin de değerlendirmede bulunan Albayrak, "Türkiye, dünyaya kıyasla büyümeden tutun işsizliğe kadar bir çok alanda etkilenen ülkeler içinde en az etkilenen, pozitif ayrışan ülke olacak. Birinci çeyrekte dünyada birçok ülke ciddi küçülme yaşadı, Türkiye, bu anlamda birinci çeyrekte pozitif. İkinci çeyreğe bakacağız. Dünya, birçok ülke ciddi daralma yaşayacak, Türkiye onlara kıyasla daha az etkilenecek, negatif olsa da daha az etkileneceği süreç olacak. Nisan ayında herkes evinde oturdu, kimse üretip tüketmedi. İnşallah hazirandan itibaren toparladığımız süreçte, normalleşme süreci daha iyi olacak. Yılın kalan iki çeyreğinde, yılın ikinci yarısında bu manada da Türkiye'nin pozitif ayrılacağı 2020 yılını öngörüyoruz.

Bu krizin etkileri büyüdükçe yüzde 5 ve üzeri büyüme tahminlerimizi ikinci ve üçüncü çeyrek süreçlerinde revize etme noktasındayız. Çok bilen ama çok yanılan otoritelerin söylediğinin aksine, hepsi 'Türkiye yüzde 5-6-7-8-10 küçülecek' diyor, bu kriz olmasaydı yüzde 5'i tutturacağımız yıl olacaktı. Ama bu krize rağmen, yüzde 5, yüzde 8, yüzde 10 küçülme değil, inşallah pozitif büyümeyle bu yılı kapatacağımız yıl olması için çok büyük çaba sarfediyoruz. Bu çerçevede 2020'yi kapatacağımız yıl olacak."